ايثار ، در قرآن و حديث ايثار و مشتقّات آن ، در متون اسلامى در دو معناى متضاد به كار رفته است : گاه در مقدّم داشتن مثبت كه يكى از بزرگ‌ترين ارزش‌هاى اخلاقى است استعمال مىشود ؛ مانند اين آيه شريف : " وَ يُؤْثِرُونَ عَلى أَنْفُسِهِمْ وَ لَوْ كانَ بِهِمْ خَصاصَةٌ . « 1 » و [ ديگران را ] بر خويشتن مقدّم مىدارند ، هر چند خودشان نيازمند باشند " . و گاه در مقدّم داشتن منفى به كار مىرود ؛ مانند : " بَلْ تُؤْثِرُونَ الْحَياةَ الدُّنْيا * وَ الْآخِرَةُ خَيْرٌ وَ أَبْقى . « 2 » بلكه زندگانى دنيا را ترجيح مىدهيد ، در حالى كه آخرت ، بهتر و پايدارتر است " . نكته قابل توجّه در وقتى كه اين واژه براى ارائه يكى از ارزش‌هاى اخلاقى استعمال مىشود ، اين است كه از نگاه اسلام ، هر گونه مقدّم داشتن ديگران بر خود در تأمين نيازها و خواست‌ها ، ارزش تلقّى نمىگردد ؛ زيرا ترجيح بدون مرجِّح و تقديم نابه‌جا ، چنان كه در آداب ايثار خواهد آمد ، ارزش نيست . لذا در مصباح الشريعة ، ايثارِ مثبت ، چنين تعريف شده است : أصلُ الإِيثارِ تَقديمُ الشَّىءِ بِحَقِّهِ . « 3 » ايثار ، در اصل ، مقدّم داشتن چيزى است به‌جا . اين بخش ، براى تبيين ايثار مثبت از نگاه قرآن و حديث است . بنا بر اين ، آنچه پس از اين به عنوان جمع‌بندى متون اين بخش خواهد آمد ، درباره ايثار به عنوان يك ارزش مهمّ اخلاقى است .

--> ( 1 ) . حشر : آيه 9 . ( 2 ) . اعلى : آيه 16 17 . ( 3 ) . مصباح الشريعة : ص 415 .